jälkikirjoitus | post scriptum

2020 rok postanowiłem zakończyć jakże optymistyczną książką Tony'ego Judta Źle ma się kraj. Rozprawa o naszych współczesnych bolączkach  ( Ill Fares The Land: A Treatise on our Present Discontents  w przekładzie Pawła Lipszyca). Książką optymistyczną jak cały ten 2020 rok. Publikacja ta jest jednak ze wszech miar godną polecenia tym, których interesują kwestie polityk publicznych -- czy w ogóle Polityki przez duże "P". Nie tyle jednak w sensie jej skali, co jej jakości. Tony Judt stawia bowiem pytania, od których stawiania już się trochę odzwyczailiśmy. Jego rozważania w dużej części dotyczą kwestii ekonomicznych, ale jest to ekonomia w stylu Tomáša Sedláčka, o którego książce Ekonomia dobra i zła. W poszukiwaniu istoty ekonomii od Gilgamesza do Wall Street pisałem ponad dwa lata temu, że: wkłada do naszego codziennego myślenia o ekonomii perspektywę, od której (...) odeszliśmy na rzecz wskaźników i wzorów ( szkiełka i oka ). Ekonometria skutecznie wypiera z myślenia o e...

Maj 1945 r. to zakończenie europejskiej odsłony działań wojennych w ramach II wojny światowej (pamiętamy, że na tzw. Dalekim Wschodzie działania zbrojne potrwają jeszcze kilka miesięcy, prawda?). Warszawa, wskutek działań niemieckiego okupanta, zostaje w znacznej części zniszczona. Zniszczonych zostaje również kilka innych ważnych miast, które po 1945 r. znalazły się w granicach Polski, choć tylko stolica pada ofiarą tak perfidnego i systematycznego procesu niszczenia tkanki materialnej miasta w takiej skali. Rozpoczyna się długi czas jej odbudowy, zaś skutki podjętych wówczas decyzji architektoniczno-urbanistycznych mieszkańcy stolicy, jak również odwiedzający ją goście z Polski i zagranicy, odczuwają do dzisiaj. To mniej więcej tyle w ramach long story short , którą wszyscy (?) dość dobrze znamy. Pomijając przy tym wszystko, co w tej historii jest najciekawsze, czyli m.in. pytania o to kto , dlaczego , w jakim celu oraz w jaki sposób . Na szczęście od dłuższego czasu otrzymujemy od ...

Jak usłyszeliśmy prawie rok temu w niesamowicie ważnym (powiem nawet więcej -- historycznym) przemówieniu Mariana Turskiego: Auschwitz nie spadło z nieba . Do Auschwitz niemieckie władze oraz niemieckie społeczeństwo dochodziło. O tym dochodzeniu (o rozwoju zbrodniczych działań) pisał m.in. Timothy Snyder w przytaczanej tu nie tak dawno pracy Czarna ziemia. Holokaust jako ostrzeżenie (polecam!). Ciekawą perspektywę badawczą w tym zakresie prezentują również dwaj naukowcy -- historyk Sönke Neitzel oraz psycholog społeczny Harald Welzer -- w pracy  Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania  (niem. Soldaten: Protokolle vom Kämpfen, Töten und Sterben ). Całość pracy została zbudowana na materiałach będących wynikiem funkcjonowania tzw. obozów podsłuchowych (m.in. obozu w Trent Park ), w których przy użyciu podsłuchów zdobywano informacje od przebywających tam, wziętych do niewoli niemieckich żołnierzy (w tym wysokich rangą oficerów Wehrmachtu oraz -- w mniejszym zakresie -...

W ostatnim czasie udało mi się dopiąć duży projekt, nad którym stosunkowo długo pracowałem, dlatego mogłem pozwolić sobie na nieco więcej czytania -- co nie oznacza, że miałem też więcej sił (albo wystarczająco dużo czasu...) na pisanie o przeczytanych książkach. A w kolejce na notatkę czekają książka Grzegorza Piątka Najlepsze miasto świata oraz praca Sönke Neitzela i Haralda Welzera Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania . Po obie z różnych powodów warto sięgnąć, dlatego mam nadzieję, że "ogarnę temat". A tymczasem kilka słów o debiucie książkowym (i to jakim!) Joanny Gierak-Onoszko  27 śmierci Toby'ego Obeda . Nagroda Literacka "Nike" od czytelników w 2020 r. [ 1 ] to wysoko postawiona poprzeczka na starcie. 27 śmierci Toby'ego Obeda to książka szczera i brutalna. Autorka w żaden sposób nie oszczędza P.T. Czytelnikowi / Czytelniczce opisów przestępstw dokonywanych na dzieciach i młodzieży, pochodzących z rodzin Pierwszych Narodów , Inuitów i...

Wiedziałem, że ta książka  Piotra Zaremby gdzieś u mnie na półce leży i czeka na dobrą okazję, o ile w ogóle o takiej można mówić w przypadku życiorysu Jarosława Kaczyńskiego. Ostatnie lata (nie)rządów Prawa i Sprawiedliwości, najważniejszego politycznego dziecka braci Kaczyńskich, coraz bardziej mnie do tej książki przybliżały.  Autor biografii nie jest człowiekiem z mojej politycznej bajki, ale w przypadku biografii politycznych -- czy nawet szerzej: książek z polityką w tle -- może to działać nawet na plus. Co o Jarosławie Kaczyńskim myślę, to myślę (a nie są to myśli przesycone ciepłymi uczuciami), dlatego perspektywa prawicowego publicysty była dla mnie bardziej kusząca niż zajadłego przeciwnika rządów PiS.  Zaletą sięgnięcia po tę biografię jest także upływ czasu od jej wydania (2010 r.) oraz jej zupełnie inny kontekst, wynikający z ciągle trwającej aktywności politycznej J.Kaczyńskiego -- tym razem znowu w roli zwycięskiego lidera politycznego. Moment jej wydania,...

W ostatnim okresie znowu mam więcej na głowie, kończąc powoli rzeczy, które dokończyć już dawno powinienem ( First Things First ). Brakuje w związku z tym czasu na pisanie o książkach, które (pewnie bardziej niż czytam) podczytuję w tak zwanym międzyczasie . A muszę też przyznać, że zafundowałem sobie dobrą jazdę w głowie, zabierając się najpierw za  Ciemno, prawie noc Joanny Bator  [ 1 ], następnie zaś biorąc do ręki  Wrócę, gdy będziesz spała. Rozmowy z dziećmi Holocaustu   Patrycji Dołowy . Obie książki w kategorii "wspomnienia z dzieciństwa" raczej nie do polecenia dla emocjonalnych wrażliwców. Do książek w stylu  Wrócę, gdy będziesz spała (holokaustowe wspomnienia tych, którzy w czasie II wojny światowej byli zaledwie dziećmi) podchodzę z dużym dystansem. Mam przeświadczenie o bardzo dużym ryzyku -- nomen omen -- infantylizacji zagadnienia; w końcu nie można wymagać od pamięci dzieci więcej, niż były wówczas w stanie zrozumieć czy przyswoić. Część wydarze...

Przejściowo sprawujący w Polsce władzę PiS nie za bardzo przepada za Timothym Snyderem , bo i Timothy Snyder nie za bardzo przepada za przejściowo sprawującym w Polsce władzę PiSem -- a w zasadzie za wersją "prowadzonej" (przez działaczy i aparatczyków partyjnych) polityki historycznej. Przyznam, że jakoś szczególnie mu się nie dziwię. Dziwię się za to działaczom PiS, którzy nie przepadają (przynajmniej deklaratywnie) za Timothym Snyderem, bo już dawno nie czytałem książki, która w tak sensowny i konkretny sposób byłaby w stanie wesprzeć polską politykę historyczną. Wydaje się to tym bardziej istotne, gdyż Czarna ziemia. Holokaust jako ostrzeżenie dotyka bardzo drażliwych z polskiego punktu widzenia zagadnień związanych z II wojną światową i Holokaustem. Choć przyjęta przez T. Snydera optyka historyczna miejscami może wydać się dyskusyjna (i bardzo dobrze!), w moim odczuciu jest spójna, dobrze uargumentowana -- a przez to stanowi dobry punkt wyjścia do rozmowy o Holokauście....