jälkikirjoitus | post scriptum

O Planecie K . usłyszałem pierwszy raz, o ile pamięć mnie nie zwodzi, chwilę po wydaniu tej książki na początku 2020 roku. Słuchałem wtedy rozmowy radiowej z Piotrem Milewskim -- trafiając na nią zapewne zupełnie przypadkowo, gdyż radia w wersji live słucham coraz rzadziej, oddając się namiętnie procederowi odtwarzania podcastów. Temat szeroko rozumianej perspektywy dalekowschodniej od dawna mnie delikatnie przyciąga (mam w zanadrzu kilka zagadnień, o których chciałbym kiedyś dowiedzieć się czegoś więcej -- zapisuję powoli na swoim koncie goodreads książki warte uwagi). Dlatego pomysł sięgnięcia po  Planetę K. Pięć lat w japońskiej korporacji Piotra Milewskiego wydał mi się całkiem dobry. Pomyślałem też, że po -- bardzo fajnej skądinąd -- książce Zofii Trębacz  Nie tylko Palestyna. Polskie plany emigracyjne wobec Żydów 1935-1939 przyda mi się chwila oddechu nad reportażem. W zasadzie czynnikiem decydującym o wyborze książki okazała się również pogoda. Chciałem w końcu ruszy...

Nie wiem, czy to będzie dobre ujęcie i zagajenie tematu, ale po książce Michała Trębacza Izrael Lichtenstein. Biografia żydowskiego socjalisty poszedłem po linii rodzinnej, sięgając po książkę jego Szanownej Małżonki, Zofii Trębacz  Nie tylko Palestyna. Polskie plany emigracyjne wobec Żydów 1935-1939 , wydanej przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringenbluma . Muszę przyznać, że byłem jej niesamowicie ciekawy -- Zofia Trębacz poruszyła bowiem temat, który (tak na moje oko laika) w kontekście historii dwudziestolecia międzywojennego w Polsce, ale również w kontekście historii polskich Żydów, jest rzadko poruszany (co najwyżej ograniczając się do słynnego hasła Żydzi na Madagaskar  [ 1 ]). Ze wszystkich branych pod uwagę kierunków emigracji miejsce to stało się najpopularniejsze, gdyż -- jak zaznacza autorka --  "wydaje się (...), że działania, jakie podjęto w celu zorganizowania osadnictwa polskich czy też, szerzej, europejskich Żydów właśnie w tej części świa...

W końcu zabrałem się za książkę Izrael Lichtenstein. Biografia żydowskiego socjalisty autorstwa łódzkiego historyka Michała Trębacza, którą od dawna polecała mi M. Biografii działacza żydowskiej, socjalistycznej partii Bund -- którego życie tak silnie było z tą partią związane, że nawet po śmierci jego nagrobek utworzono z liter składających się na nazwę partii, do której należał. Izrael Lichtenstein, jeden z najważniejszych łódzkich (ale również w jakiejś części ogólnopolskich) żydowskich działaczy socjalistycznych interesował mnie przede jednak przede wszystkim jako lokalny polityk, samorządowiec. Zasiadał w łódzkiej radzie miejskiej przez wszystkie kadencje -- od 1917 r. do śmierci w kwietniu 1933 r. [s. 96] -- choć o mały włos nie został z niej usunięty na przełomie 1923 i 1924 r., co wiązało się z niewąską awanturą przez niego wywołaną, zakończoną bójką na sali posiedzeń [s. 141-147]. Zresztą działalność tego socjalisty na niwie samorządowej stanowi, według słów Michała Trębacz...

2020 rok postanowiłem zakończyć jakże optymistyczną książką Tony'ego Judta Źle ma się kraj. Rozprawa o naszych współczesnych bolączkach  ( Ill Fares The Land: A Treatise on our Present Discontents  w przekładzie Pawła Lipszyca). Książką optymistyczną jak cały ten 2020 rok. Publikacja ta jest jednak ze wszech miar godną polecenia tym, których interesują kwestie polityk publicznych -- czy w ogóle Polityki przez duże "P". Nie tyle jednak w sensie jej skali, co jej jakości. Tony Judt stawia bowiem pytania, od których stawiania już się trochę odzwyczailiśmy. Jego rozważania w dużej części dotyczą kwestii ekonomicznych, ale jest to ekonomia w stylu Tomáša Sedláčka, o którego książce Ekonomia dobra i zła. W poszukiwaniu istoty ekonomii od Gilgamesza do Wall Street pisałem ponad dwa lata temu, że: wkłada do naszego codziennego myślenia o ekonomii perspektywę, od której (...) odeszliśmy na rzecz wskaźników i wzorów ( szkiełka i oka ). Ekonometria skutecznie wypiera z myślenia o e...

Maj 1945 r. to zakończenie europejskiej odsłony działań wojennych w ramach II wojny światowej (pamiętamy, że na tzw. Dalekim Wschodzie działania zbrojne potrwają jeszcze kilka miesięcy, prawda?). Warszawa, wskutek działań niemieckiego okupanta, zostaje w znacznej części zniszczona. Zniszczonych zostaje również kilka innych ważnych miast, które po 1945 r. znalazły się w granicach Polski, choć tylko stolica pada ofiarą tak perfidnego i systematycznego procesu niszczenia tkanki materialnej miasta w takiej skali. Rozpoczyna się długi czas jej odbudowy, zaś skutki podjętych wówczas decyzji architektoniczno-urbanistycznych mieszkańcy stolicy, jak również odwiedzający ją goście z Polski i zagranicy, odczuwają do dzisiaj. To mniej więcej tyle w ramach long story short , którą wszyscy (?) dość dobrze znamy. Pomijając przy tym wszystko, co w tej historii jest najciekawsze, czyli m.in. pytania o to kto , dlaczego , w jakim celu oraz w jaki sposób . Na szczęście od dłuższego czasu otrzymujemy od ...

Jak usłyszeliśmy prawie rok temu w niesamowicie ważnym (powiem nawet więcej -- historycznym) przemówieniu Mariana Turskiego: Auschwitz nie spadło z nieba . Do Auschwitz niemieckie władze oraz niemieckie społeczeństwo dochodziło. O tym dochodzeniu (o rozwoju zbrodniczych działań) pisał m.in. Timothy Snyder w przytaczanej tu nie tak dawno pracy Czarna ziemia. Holokaust jako ostrzeżenie (polecam!). Ciekawą perspektywę badawczą w tym zakresie prezentują również dwaj naukowcy -- historyk Sönke Neitzel oraz psycholog społeczny Harald Welzer -- w pracy  Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania  (niem. Soldaten: Protokolle vom Kämpfen, Töten und Sterben ). Całość pracy została zbudowana na materiałach będących wynikiem funkcjonowania tzw. obozów podsłuchowych (m.in. obozu w Trent Park ), w których przy użyciu podsłuchów zdobywano informacje od przebywających tam, wziętych do niewoli niemieckich żołnierzy (w tym wysokich rangą oficerów Wehrmachtu oraz -- w mniejszym zakresie -...